
Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu là tài khoản gì? Cách hạch toán theo Thông tư 99/2025/TT-BTC
Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu là tài khoản gì theo Thông tư 99?
Căn cứ Mục B Phụ lục II ban hành kèm theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu được phản ánh tại Tài khoản 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu.
Đây là tài khoản cấp 2 thuộc Tài khoản 411 – Vốn đầu tư của chủ sở hữu.
Tài khoản 4113 chỉ được sử dụng tại bên phát hành trái phiếu chuyển đổi, nhằm phản ánh cấu phần vốn, cụ thể là giá trị quyền chọn cổ phiếu của trái phiếu chuyển đổi tại thời điểm báo cáo.
Điều này có nghĩa Tài khoản 4113 không dùng để phản ánh toàn bộ giá trị trái phiếu đã phát hành.
Đối với trái phiếu chuyển đổi, kế toán cần phân biệt phần nghĩa vụ nợ và phần giá trị quyền chọn chuyển đổi thành cổ phiếu để ghi nhận vào các tài khoản phù hợp.
Kết cấu và nội dung phản ánh của Tài khoản 4113
Theo hướng dẫn tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, Tài khoản 4113 có kết cấu như sau:
Bên Nợ:
Phản ánh việc kết chuyển giá trị quyền chọn cổ phiếu để ghi tăng thặng dư vốn tại thời điểm đáo hạn trái phiếu chuyển đổi.
Bên Có:
Phản ánh giá trị quyền chọn cổ phiếu của trái phiếu chuyển đổi được ghi nhận tại thời điểm phát hành.
Số dư bên Có:
Thể hiện giá trị quyền chọn chuyển đổi trái phiếu còn được phản ánh trong vốn chủ sở hữu tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
Như vậy, Tài khoản 4113 có chức năng theo dõi cấu phần vốn của công cụ tài chính kết hợp, không phải tài khoản phản ánh doanh thu hoặc khoản phải trả thông thường.
Hạch toán quyền chọn chuyển đổi trái phiếu tại thời điểm phát hành
Theo phương pháp kế toán trái phiếu chuyển đổi được hướng dẫn tại Mục B Phụ lục II Thông tư 99/2025/TT-BTC, khi phát hành trái phiếu chuyển đổi, doanh nghiệp phải xác định phần nợ gốc và giá trị quyền chọn cổ phiếu.
Phần nợ được xác định trên cơ sở chiết khấu các khoản thanh toán trong tương lai theo phương pháp phù hợp với quy định kế toán.
Giá trị cấu phần vốn được xác định từ chênh lệch giữa tổng số tiền thu được khi phát hành và giá trị phần nợ gốc được xác định.
Tại thời điểm phát hành, kế toán ghi:
Nợ TK 111, 112: Tổng số tiền thu được từ phát hành trái phiếu chuyển đổi.
Có TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi: Giá trị phần nợ gốc.
Có TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu: Giá trị cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi.
Ví dụ, doanh nghiệp phát hành trái phiếu chuyển đổi và thu được 10 tỷ đồng.
Giả sử giá trị phần nợ gốc được xác định theo phương pháp kế toán là 9,2 tỷ đồng, phần còn lại 800 triệu đồng được xác định là giá trị quyền chọn chuyển đổi.
Kế toán ghi:
- Nợ TK 112: 10 tỷ đồng.
- Có TK 3432: 9,2 tỷ đồng.
- Có TK 4113: 800 triệu đồng.
Ví dụ trên chỉ minh họa nguyên tắc phân chia giữa cấu phần nợ và cấu phần vốn. Giá trị thực tế phải được xác định theo phương pháp kế toán áp dụng, không được tùy ý phân bổ.
Khi người sở hữu không thực hiện quyền chuyển đổi thì hạch toán thế nào?
Khi trái phiếu chuyển đổi đến hạn nhưng người sở hữu không thực hiện quyền chuyển đổi thành cổ phiếu, doanh nghiệp phải hoàn trả phần nợ gốc theo điều kiện trái phiếu.
Kế toán ghi:
- Nợ TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi.
- Có TK 111, 112 hoặc tài khoản thanh toán tương ứng.
Đồng thời, doanh nghiệp kết chuyển giá trị quyền chọn cổ phiếu sang thặng dư vốn:
- Nợ TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu.
- Có TK 4112 – Thặng dư vốn.
Như vậy, ngay cả khi người sở hữu trái phiếu không thực hiện quyền chuyển đổi, giá trị quyền chọn đã ghi nhận tại Tài khoản 4113 vẫn được kết chuyển sang Tài khoản 4112 khi đáo hạn theo hướng dẫn.
Đây là điểm cần chú ý để tránh nhầm lẫn giữa việc hoàn trả nghĩa vụ nợ với việc xử lý cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi.
Hạch toán khi trái phiếu được chuyển đổi thành cổ phiếu
Trường hợp người sở hữu thực hiện quyền chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu, doanh nghiệp ghi giảm khoản nợ gốc trái phiếu và ghi tăng vốn đầu tư của chủ sở hữu.
Theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, kế toán thực hiện:
- Nợ TK 3432 – Trái phiếu chuyển đổi.
- Có TK 4111 – Vốn góp của chủ sở hữu, theo mệnh giá cổ phiếu phát hành.
- Có TK 4112 – Thặng dư vốn, đối với phần chênh lệch được xác định theo quy định, nếu có.
Đồng thời, doanh nghiệp kết chuyển giá trị quyền chọn chuyển đổi trái phiếu:
- Nợ TK 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu.
- Có TK 4112 – Thặng dư vốn.
Việc ghi nhận phải căn cứ vào giá trị khoản nợ được chuyển đổi, số lượng cổ phiếu phát hành, mệnh giá cổ phiếu và các điều kiện chuyển đổi thực tế.
Ngoài bút toán kế toán, doanh nghiệp cần thực hiện các thủ tục liên quan đến phát hành cổ phiếu, thay đổi vốn điều lệ và công bố thông tin nếu thuộc trường hợp pháp luật yêu cầu.
Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu được trình bày ở đâu trên báo cáo tài chính?
Theo hướng dẫn lập Báo cáo tình hình tài chính tại Thông tư 99/2025/TT-BTC, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu được trình bày trong phần vốn chủ sở hữu.
Chỉ tiêu Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu – Mã số 413 phản ánh giá trị cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi do doanh nghiệp phát hành tại thời điểm kết thúc kỳ kế toán.
Số liệu được xác định căn cứ vào số dư Có chi tiết của Tài khoản 4113.
Điều này cho thấy việc ghi nhận đúng Tài khoản 4113 không chỉ ảnh hưởng đến sổ kế toán mà còn tác động trực tiếp đến việc trình bày các chỉ tiêu trên báo cáo tài chính.
Phân biệt Tài khoản 4113 và Tài khoản 3432
Trong kế toán trái phiếu chuyển đổi, hai tài khoản này có chức năng khác nhau.
Tài khoản 3432 – Trái phiếu chuyển đổi: Phản ánh nghĩa vụ nợ liên quan đến trái phiếu chuyển đổi do doanh nghiệp phát hành.
Tài khoản 4113 – Quyền chọn chuyển đổi trái phiếu: Phản ánh cấu phần vốn gắn với quyền chuyển đổi trái phiếu thành cổ phiếu.
Do đó, doanh nghiệp không được ghi nhận toàn bộ tiền thu từ phát hành trái phiếu chuyển đổi vào Tài khoản 3432 nếu giao dịch có cấu phần vốn phải được xác định riêng theo chế độ kế toán áp dụng.
Việc tách biệt hai cấu phần giúp báo cáo tài chính phản ánh phù hợp hơn bản chất của công cụ tài chính được phát hành.
Những lưu ý khi kế toán trái phiếu chuyển đổi
Khi thực hiện kế toán đối với trái phiếu chuyển đổi, doanh nghiệp cần chú trọng:
- Xác định chính xác các điều kiện chuyển đổi trong phương án phát hành.
- Phân biệt giá trị phần nợ và cấu phần vốn tại thời điểm ghi nhận ban đầu.
- Theo dõi chi tiết Tài khoản 3432 và Tài khoản 4113.
- Hạch toán chi phí phát hành và chi phí lãi trái phiếu theo hướng dẫn áp dụng.
- Kiểm tra thời điểm đáo hạn, thực hiện quyền và hoàn trả nợ gốc.
- Kết chuyển giá trị quyền chọn sang thặng dư vốn theo quy định.
- Bảo đảm sự thống nhất giữa sổ kế toán, chứng từ phát hành và báo cáo tài chính.
Tóm lại, theo Thông tư 99/2025/TT-BTC, quyền chọn chuyển đổi trái phiếu được hạch toán tại Tài khoản 4113, thuộc nhóm tài khoản vốn chủ sở hữu. Tài khoản này phản ánh cấu phần vốn của trái phiếu chuyển đổi và được kết chuyển sang Tài khoản 4112 khi đáo hạn theo quy định, dù người sở hữu có thực hiện quyền chuyển đổi hay không.
Nếu có bất kỳ thắc mắc hay cần tư vấn pháp luật vui lòng liên hệ chúng tôi qua các hình thức sau:
Hotline Luật sư tư vấn trực tiếp: 1900 2929 01
Nhập thông tin đăng ký tư vấn luật tại đây: https://luatsulh.com/dang-ky-tu-van.html
Liên hệ đặt lịch hẹn qua zalo số: 0903 796 830
Website: https://luatsulh.com/
Văn phòng: Hồ Chí Minh | Hà Nội | Khánh Hòa
Theo dõi Công ty Luật LH Legal tại:
Website: https://luatsulh.com/
Facebook: Luật sư LH Legal
Youtube: Luật sư LH Legal
Kênh Tiktok Luật sư Hoà: Luật sư Hoà (LH Legal)
Kênh Tiktok Công ty: Luật sư LH Legal
Kênh Tiktok Luật sư Hình sự: Luật sư Hình sự
|
|
|
Nguồn: LH Legal – Xem bài viết gốc


