Ngày 6/7/2025, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính ban hành Công điện số 104, yêu cầu Ngân hàng Nhà nước (NHNN) khẩn trương xem xét bãi bỏ công cụ hành chính trong điều hành tín dụng – cụ thể là việc phân bổ hạn mức tăng trưởng tín dụng (“room tín dụng”) cho từng ngân hàng. Đây được xem là bước đi đột phá nhằm nâng cao hiệu quả điều hành chính sách tiền tệ, phù hợp với xu hướng quốc tế và điều kiện phát triển kinh tế hiện nay.
“Room tín dụng”: Công cụ đã đến lúc cần thay đổi
“Room tín dụng” – hay hạn mức tăng trưởng tín dụng nội địa – là một công cụ quản lý hành chính, được áp dụng ở một số nền kinh tế đang phát triển nhằm kiểm soát tăng trưởng tín dụng, ổn định vĩ mô và kiềm chế lạm phát. Tại Việt Nam, công cụ này được áp dụng từ năm 1994, tạm dừng năm 1998, sau đó tái sử dụng từ năm 2012 trong bối cảnh lạm phát cao và tăng trưởng tín dụng nóng.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy công cụ này đang bộc lộ nhiều bất cập:
-
Làm giảm tính chủ động và cạnh tranh của các ngân hàng, khi việc cho vay bị giới hạn không theo khả năng huy động vốn thực tế.
-
Tạo kẽ hở cho tín dụng phi chính thức như “tín dụng đen”, làm suy yếu hiệu lực điều hành chính sách tiền tệ.
-
Đẩy lãi suất tăng do cung tín dụng bị giới hạn, ảnh hưởng đến chi phí vốn của doanh nghiệp.
-
Lệch hướng dòng vốn, khi ngân hàng ưu tiên khách hàng lớn và lĩnh vực ít rủi ro, gây khó khăn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Theo TS. Cấn Văn Lực – chuyên gia kinh tế trưởng BIDV, trong dài hạn, các nước đang có xu hướng từ bỏ biện pháp hành chính này để chuyển sang các công cụ thị trường như hệ số an toàn vốn (CAR), tiêu chuẩn Basel II, III, và các tỷ lệ an toàn tài chính khác.
Việt Nam: Đã có bước chuẩn bị rõ ràng
Trên thực tế, NHNN đã có những động thái chuẩn bị cho việc bỏ room. Trong báo cáo gửi Quốc hội tại kỳ họp thứ 7 (tháng 5-6/2024), NHNN cho biết từ năm 2024 đã không còn giao room tín dụng cho các chi nhánh ngân hàng nước ngoài, phù hợp với quy mô và đặc thù hoạt động của nhóm này.
Với các tổ chức tín dụng trong nước, NHNN vẫn áp dụng room tín dụng nhưng đã chuyển sang cơ chế giao chỉ tiêu cả năm từ đầu năm, thay vì chia nhỏ theo từng đợt như trước đây. Theo TS. Lê Xuân Nghĩa, đây là “bước đệm quan trọng” trong quá trình tiến tới bỏ hoàn toàn hạn mức tăng trưởng tín dụng.
Không thể vội vàng: Thách thức và cảnh báo
Dù hướng đi đã rõ ràng, song lộ trình bãi bỏ room tín dụng vẫn cần được tiến hành thận trọng. Thống đốc NHNN Nguyễn Thị Hồng từng lưu ý rằng hệ thống tài chính Việt Nam vẫn phụ thuộc lớn vào vốn ngân hàng, trong khi các kênh tài chính phi ngân hàng phát triển chưa tương xứng.
Các tổ chức quốc tế như IMF, WB và Moody’s cũng cảnh báo việc nới lỏng kiểm soát tín dụng có thể làm tăng rủi ro hệ thống, ảnh hưởng đến an toàn tài chính và khả năng kiểm soát nợ xấu. Bên cạnh đó, áp lực cân đối vốn, chênh lệch kỳ hạn, rủi ro thanh khoản… vẫn là những yếu tố đáng lưu tâm.
Gỡ bỏ nhưng phải kiểm soát
Theo NHNN, trong thời gian tới, cơ quan này sẽ tiến hành đánh giá toàn diện tác động của việc bỏ room, xây dựng lộ trình chi tiết và báo cáo Thủ tướng Chính phủ. Mục tiêu là vừa tăng tính thị trường trong điều hành tín dụng, vừa đảm bảo ổn định vĩ mô, kiểm soát lạm phát và giảm thiểu rủi ro hệ thống.
TS. Nguyễn Trí Hiếu nhận định, nếu thực hiện đúng hướng, việc bỏ room tín dụng không chỉ nâng cao tính tự chủ cho các ngân hàng, mà còn mở rộng cơ hội tiếp cận vốn cho doanh nghiệp và người dân, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế một cách linh hoạt, hiệu quả hơn.
Việc Thủ tướng chỉ đạo nghiên cứu bãi bỏ room tín dụng không chỉ thể hiện quyết tâm cải cách chính sách tiền tệ, mà còn là tín hiệu tích cực đối với thị trường tài chính và cộng đồng doanh nghiệp. Tuy nhiên, quá trình này cần sự tính toán kỹ lưỡng, có kiểm soát và phù hợp với thực tiễn phát triển của nền kinh tế Việt Nam.